Bærekraft startar i fjøset

Bærekraft i mjølkeproduksjonen handlar om meir enn klima og utslepp. Det handlar også om god dyrehelse generelt og god jurhelse spesielt, riktig bruk av ­antibiotika, låg fråsortering av mjølk, effektiv bruk av fôr og innsatsfaktorar. Når fjøshygiene og mjølkingshygiene sviktar, aukar risikoen for høgt bakterietal og sporar i mjølka. Når det blir problem med jurhelse, aukar risikoen for høgt bakterietal og celletal i mjølka. Resultatet kan vere lågare kvalitetsbetaling, meir mastitt og i verste fall leveringsstopp.

God hygiene og godt smittevern gir friskare kyr, meir stabil mjølkekvalitet og betre økonomi. Det er bærekraft i praksis.

Celletal og mastittbakteriar – friske jur gir betre mjølk

Celletal er ein viktig indikator på jurhelse. Høgt ­celletal er ein direkte respons på bakteriar som har komt inn i juret. Mastittbakteriar gir ofte høgt ­bakteriretal i tankmjølka. Høgt smittepress av ­mastittbakteriar rundt kyra og under mjølking aukar risikoen for mastitt. Det er viktig og vite kva for ­mastittbakteriar som er i besetninga for å sette inn riktige tiltak. Speneprøver er nødvendig i samband med anti­biotikabehandling alle typar mastitt og før avsining.

Reine og tørre båsar er grunnleggjande. Fukt, møkk og skitne dyr aukar risikoen for at bakteriar kan komme inn gjennom spenekanalen. Regelmessig klipping av jur, buk og lår reduserer risiko for forkomst av bakteriar nær spenekanalen og gjer rein­gjering enklare. God spene- og jurvask før mjølking er ein føresetnad.

Bakterietal – følg mjølka frå spene til tank

Høgt bakterietal i tankmjølka skuldast ofte mastitt eller bakterievekst i mjølkesystem og gardstank. Ein nyttig regel i feilsøking er å «følgje mjølka» – frå spene til tank – og leite systematisk etter jur med bakterie­infeksjon, belegg/biofilm i mjølkesystem/gardstak/buffertank eller feil i vaske- og kjøle­rutinar.

Slitte mjølkeførande deler, feil temperatur på skyllevatn eller vaskevatn og feil dosering av vaskemiddel er vanlege årsaker. Rask nedkjøling av mjølk, god vasskvalitet, godt vedlikehald av mjølkesystem og optimalisering av vask er godt grunnlag for stabil mjølk.

Sporar – hygiene frå jord til fòr til fjøs til mjølk

Sporar i mjølka er ei stor utfordring fordi dei gir ­alvorlege kvalitetsfeil i både faste og flytande ­meieriprodukt. Sporedannande bakteriar kjem i hovudsak frå jord og møkk. God grovfôrhygiene er avgjerande. Unngå jordinnblanding ved innhøsting. Riktig ensilering og godt reinhald av fòrbrett/fòringsutstyr/drikkekar reduserer sporemengda i fjøsmiljøet. Vegen til mjølka går via fôr, fjøsmiljø til spenehud. Frå spenehud overførast sporane til mjølka under ­mjølking.

Gode rutinar for vasking av spenar før mjølking ­reduserar forekomst av sporedannande bakteriar. Spenar må være reine og tørre før påsett i alle ­mjølkingssystem.

«Det er bærekraft i praksis»

Mindre svinn – betre ressursutnytting

God hygiene handlar ikkje om meir arbeid, men om godt planlagt arbeid. Når rutinane sit, blir mjølke­kvaliteten som regel stabil. Det gir betre utnytting av fôr, arbeidstid og innsatsfaktorar – og ein meir robust og bærekraftig produksjon.

Friske dyr, god fòrhygiene, reint utstyr og gode ­mjølkingsrutinar er føresetnad for god mjølk og ­bærekraft i fjøset.

Hyllest til Rasmus